Udokumentowane u\u017cycie broni artyleryjskiej ogniowej w Europie mia\u0142o miejsce w 1 po\u0142owie XIV wieku. By\u0142a to jeszcze do\u015b\u0107 prymitywna bro\u0144, ale rozw\u00f3j artylerii post\u0119powa\u0142 bardzo szybko. Ju\u017c w nast\u0119pnym stuleciu wojska artyleryjskie funkcjonowa\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w Europy, a armaty zyska\u0142y sw\u00f3j charakterystyczny kszta\u0142t. Typowa armata sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z lufy i lawety (\u0142o\u017ca) \u2013 zwykle drewnianej podstawy, okuwanej metalem, zwykle wyposa\u017conej w ko\u0142a. Lufa dzieli\u0142a si\u0119 zasadniczo na trzy cz\u0119\u015bci, okre\u015blane jako sztuki: przedni\u0105 \u2013 sztuk\u0119 wylotow\u0105, \u015brodkow\u0105 \u2013 sztuk\u0119 czopow\u0105 i tyln\u0105 \u2013 sztuk\u0119 denn\u0105. Cz\u0119\u015bci by\u0142y wydzielane specjalnie uformowanymi pier\u015bcieniami. W \u015brodkowej cz\u0119\u015bci po bokach formowano specjalne czopy, kt\u00f3re osadzano w \u0142o\u017cu, a na wierzchu lufy uchwyty zwane delfinami, gdy\u017c bardzo cz\u0119sto odlewano je w tym kszta\u0142cie. Po\u015brodku kopulastego dna znajdowa\u0142 si\u0119 kulisty uchwyt denny, zwany gronem. Wierzch lufy cz\u0119sto by\u0142 dodatkowo zdobiony, np. herbem w\u0142a\u015bciciela, nazw\u0105 lub znakiem do niej nawi\u0105zuj\u0105cym, lub innym motywem. Dopracowano tak\u017ce spos\u00f3b ich produkcji. Lufy odlewano przede wszystkim z br\u0105zu, a najcz\u0119\u015bciej specyficznej odmiany zwanej spi\u017cem dzwonowym, ze wzgl\u0119du na w\u0142a\u015bciwo\u015bci tego stopu. Laniem dzia\u0142, podobnie jak dzwon\u00f3w, zajmowali si\u0119 ludwisarze. Drugim metalem do\u015b\u0107 powszechnie u\u017cywanym przy odlewie dzia\u0142 by\u0142o \u017celazo naw\u0119glone (\u017celiwo), o wiele ta\u0144sze od spi\u017cu, ale o mniejszej wytrzyma\u0142o\u015bci. Lufa armatki prezentowanej na ekspozycji zosta\u0142a odlana z \u017celiwa. Jest ozdobiona motywem uskrzydlonej g\u0142\u00f3wki. Charakteryzuje si\u0119 ma\u0142ym kalibrem i rozmiarami, co znacznie ogranicza jej mo\u017cliwo\u015bci bojowe, natomiast pozwala na oddawanie stosunkowo bezpiecznie salw na wiwat. Armaty ma\u0142ego kalibru, z kt\u00f3rych oddawano strza\u0142y na cze\u015b\u0107 wa\u017cnych os\u00f3b lub wydarze\u0144 by\u0142y nazywane wiwat\u00f3wkami i w\u0142a\u015bciwie by\u0142a to ich g\u0142\u00f3wna, je\u015bli nie jedyna funkcja. U\u017cywane by\u0142y przez kilka stuleci, tak\u017ce w XIX wieku, kiedy armaty starego typu zacz\u0119\u0142y zast\u0119powa\u0107 nowoczesne dzia\u0142a. W niekt\u00f3rych miejscach, np. w jednostkach o historycznych tradycjach, s\u0105 u\u017cywane w funkcji wiwat\u00f3wek do dzisiaj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Udokumentowane u\u017cycie broni artyleryjskiej ogniowej w Europie mia\u0142o miejsce w 1 po\u0142owie XIV wieku. By\u0142a to jeszcze do\u015b\u0107 prymitywna bro\u0144, ale rozw\u00f3j artylerii post\u0119powa\u0142 bardzo szybko. Ju\u017c w nast\u0119pnym stuleciu wojska artyleryjskie funkcjonowa\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w Europy, a armaty zyska\u0142y sw\u00f3j charakterystyczny kszta\u0142t. Typowa armata sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z lufy i lawety (\u0142o\u017ca) \u2013 zwykle drewnianej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":147,"menu_order":167,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1060","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1060","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1060"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1060\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1061,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1060\/revisions\/1061"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1060"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}