{"id":437,"date":"2025-10-20T20:14:51","date_gmt":"2025-10-20T18:14:51","guid":{"rendered":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/?page_id=437"},"modified":"2025-10-21T23:56:47","modified_gmt":"2025-10-21T21:56:47","slug":"toporek-kamienny-neolit-pozny-kultura-ceramiki-sznurowej","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/strona-glowna\/budynek-glowny-muzeum-narodowego-ziemi-przemyskiej\/panorama-pradziejow-i-wczesnego-sredniowieczaregionu-przemyskiego\/toporek-kamienny-neolit-pozny-kultura-ceramiki-sznurowej\/","title":{"rendered":"Toporek kamienny, neolit p\u00f3\u017any, kultura ceramiki sznurowej"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Okaz z Harty stanowi rzadki przyk\u0142ad zdobionego toporka kamiennego p\u00f3\u017anoneolitycznej kultury ceramiki sznurowej, zamieszkuj\u0105cej znaczne obszary Europy \u015arodkowej, w tym ziemie polskie, pomi\u0119dzy 3200-2400\/2300 r. p.n.e. Znaleziony zosta\u0142 przypadkowo na terenie wsi Harta, gm. Dyn\u00f3w, w powiecie rzeszowskim. W 1957 roku przekazany zosta\u0142 do zbior\u00f3w Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej. Toporek wykonany zosta\u0142 z serpentynitu, ska\u0142y metamorficznej o szarozielonkawym zabarwieniu. Swoj\u0105 budow\u0105, w szczeg\u00f3lno\u015bci kszta\u0142tem w rzucie bocznym przypomina odwr\u00f3con\u0105 dnem do g\u00f3ry \u0142\u00f3d\u017a, st\u0105d w literaturze naukowej przyj\u0119\u0142o si\u0119 okre\u015bla\u0107 takie formy topor\u00f3w jako \u0142\u00f3dkowate. Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 w okazie z Harty zas\u0142uguje jego zdobienie umieszczone na stronie g\u00f3rnej toporka oraz w jego partii przyobuchowej. Wymodelowane szlifowaniem plastyczne \u017ceberko biegn\u0105ce od obucha do ostrza znajduje analogie w\u015br\u00f3d typ\u00f3w topor\u00f3w tzw. starosznurowych, charakterystycznych dla najstarszego, paneuropejskiego horyzontu kultury ceramiki sznurowej. Eksponat nieco odbiega swoj\u0105 kr\u0119p\u0105 budow\u0105 i mniejszymi rozmiarami od form reprezentatywnych, jednak mie\u015bci si\u0119 w typie najstarszych topork\u00f3w typu A, po raz pierwszy wyr\u00f3\u017cnionych przez Karla W. (Wilhelma) Struve dla kultury grob\u00f3w jednostkowych na obszarze pogranicza Danii i Niemiec. Natomiast widoczny w partii przyobuchowej ornament ryty w postaci lekko uko\u015bnych naci\u0119\u0107 przypominaj\u0105cych motyw jode\u0142ki nawi\u0105zuje do motyw\u00f3w zdobniczych stosowanych na naczyniach glinianych tej kultury, g\u0142\u00f3wnie na pucharkach czy kubkach, gdzie umieszczany by\u0142 zazwyczaj w ich g\u00f3rnych partiach, czasami pokrywa\u0142 znacz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powierzchni. Kamienne topory stanowi\u0105 jeden z podstawowych wytwor\u00f3w nieceramicznych charakterystycznych dla kultury ceramiki sznurowej. Ilo\u015b\u0107 topor\u00f3w przynale\u017cnych tej spo\u0142eczno\u015bci wyra\u017anie dominuje nad tego typu przedmiotami w innych kulturach archeologicznych, co wskazuje na ich szczeg\u00f3lne znaczenie w kulturze materialnej. Topory kamienne znajdowane s\u0105 cz\u0119sto w grobach, stanowi\u0105c jeden z g\u0142\u00f3wnych element\u00f3w wyposa\u017cenia zmar\u0142ego, jednak najliczniej znajdowane s\u0105 przypadkowo. Opisywany toporek nosi \u015blady u\u017cytkowania b\u0105d\u017a wt\u00f3rnych uszkodze\u0144. Widoczne s\u0105 one na powierzchni g\u00f3rnej, tu\u017c przy otworze na trzonek oraz na powierzchni obucha. Natomiast ostrze, poza niewielkimi \u015bladami zarysowa\u0144 umieszczonymi w \u015brodkowej partii, jest nieuszkodzone. Bior\u0105c to pod uwag\u0119 oraz jego plastyczne zdobienie, by\u0107 mo\u017ce toporek ten nie pe\u0142ni\u0142 roli narz\u0119dzia, i by\u0142 raczej przedmiotem presti\u017cu ni\u017c elementem uzbrojenia.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Okaz z Harty stanowi rzadki przyk\u0142ad zdobionego toporka kamiennego p\u00f3\u017anoneolitycznej kultury ceramiki sznurowej, zamieszkuj\u0105cej znaczne obszary Europy \u015arodkowej, w tym ziemie polskie, pomi\u0119dzy 3200-2400\/2300 r. p.n.e. Znaleziony zosta\u0142 przypadkowo na terenie wsi Harta, gm. Dyn\u00f3w, w powiecie rzeszowskim. W 1957 roku przekazany zosta\u0142 do zbior\u00f3w Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej. Toporek wykonany zosta\u0142 z serpentynitu, ska\u0142y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":793,"parent":123,"menu_order":27,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-437","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/437","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=437"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/437\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":795,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/437\/revisions\/795"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/123"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mnzp-muzealnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=437"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}